Die dood is die saaisak, om saad te saai vir God se somer

SKRIFLESING:  1 Kor 15: 35 – 58

Prof Johan Cilliers vertel dat sy oupa begrawe lê op ’n familieplaas in die omgewing van Kuruman. Sy ouers vertel hom dat op ’n stadium, lank nadat die familieplaas verkoop is, die familie besluit het om ’n besoek te bring aan die familie-kerkhof, wat in ’n rustige uithoek van die plaas geleë was. Groot was hulle skok om te sien hoe verwaarloos dit was. Die ergste was die gesig van ’n jong boom wat in die middel van sy oupa se graf gegroei het. Die boom was so groot dat die voëls al kon nesmaak en die boom het al ’n skaduwee oor die graf gegooi. Dit kon mos nie. Hoe kon ’n boom in die middel van ’n graf opkom? Hulle ontsteltenis het later plek gemaak vir verwondering. Is dit nie juis die simbool dat die liggaam wat dood is, ’n wederopstanding beleef in ’n nuwe gedaante nie? Daar kom lewe uit die dood. Dit is immers die roemtaal van Paulus in 1 Kor 15: 35 – 58.

Die hele natuur sing uit die lewendmakende herskeppingswonder van die natuur. Al die plante, gras, bome en struike wat jou tuin so mooi maak, was eers ’n ander gedaante. Dit moes van gedaante verander om te kan lewe. Daarom beskryf Paulus dat ons van gedaante moet verander, soos wat ’n koringkorrel in die grond val en sterf en in ’n nuwe gedaante, in die gedaante van ’n plant, opkom. So wonderbaarlik soos dit is, so wonderbaarlik is die opstanding uit die dood.

Luther het dikwels na die begraafplaas as God se saailand verwys. Met die dood word die mens se ou liggame gesaai in die grond, sodat dit in ’n nuwe geestelike liggaam verrys.

Luther het aangrypend hieroor geskryf in ’n reeks preke oor 1 Korintiërs 15, tydens die Adventstyd van Desember 1532. Luther skryf dat tydens die saaityd dit lyk of die saad verlore gaan, uitgelewer word aan wind en weer en die wurms van die aarde en die voëls van die lug, maar laat die somer net kom en jy sien hoe dit groei.

Martin Luther skryf voorts: “ Wanneer ons sterf, beteken dit daarom nie werklike dóód nie, maar eerder saad wat gesaai is vir die komende somer. En die begraafplaas is nie bloot ’n bergplek vir die dooies nie, maar ’n landery vol saad, God se saad; nie ’n versameling van geraamtes nie, maar ’n plek van somerbelofte …”  (Johan Cilliers)

“God is groter as enige saaier op aarde. Die saad wat Hy saai, is die mense. Hy dra ’n saadsak, gevul met mense-saad van Adam tot op die laaste dag. Wanneer ons mense sien sterf, is dit God wat Sy hand in die saaisak sit en ’n handvol om Hom op die grond gooi.” (Johan Cilliers)

So het Jesus Christus met sy kruisdood ook in die grond geval en gesterf. Maar Hy het ’n groot oes ingebring. Daarom staan daar in Joh 12: 24 die volgende: “Amen, amen, Ek sê vir julle: As ’n koringkorrel nie in die grond val en sterf nie, bly dit net een enkele korrel; maar as dit sterf, dra dit baie vrug.” Daarom is Christus die eersteling van die oes. Jesus is die eerste saad wat gesaai is en opgestaan het uit die dood, om vir ons die pad voor te berei na God se ewige somer.

Uitdruklik verklaar Paulus dat ons liggame van vlees en bloed nie deel kan kry aan die Koninkryk van God, mits ons verander in nuwe geestelike liggame nie. Paulus verklaar ook dat die nuwe baie beter is as die oue. Paulus verduidelik dit as volg in 1 Kor 15: 42 – 44, naamlik: “So sal dit ook wees met die opstanding van die dooies: Wat gesaai word in verganklikheid, word opgewek in onsterflikheid; wat gesaai word in oneer, word opgewek in heerlikheid;   wat gesaai word in swakheid, word opgewek in krag. Wat gesaai word,  is ’n natuurlike menslike liggaam; wat opgewek word,   is ’n geestelike liggaam.   As daar ’n natuurlike menslike liggaam is, is daar ook ’n geestelike liggaam.”

Dit is ons blye versekering, ons is God se somersaad. Ons is bedoel om in God se somer te blom. God se somer wat geen einde het nie. 

Daarom moet ’n kerkhof of ’n begraafplaas ons nie morbied laat nie. Sê eerder saam met Kohlbrugge, ’n predikant uit die vorige eeu: “Daarom, wanneer ek sterwe ……. en iemand vind my skedel, laat hierdie skedel dan aan hom verkondig: ek het geen oë nie, nogtans sien ek Hom; ek het geen brein of verstand nie, nogtans ken ek Hom; ek het geen lippe nie, nogtans kus ek Hom, ek het geen tong nie, nogtans prys ek Hom ….. Ek is ’n harde skedel, nogtans is ek gesmelt in sy liefde; ek lê hier op God se akker, nogtans is ek in die paradys.”

Eugene Peterson stel dit so mooi in The Message: “Death is swallowed by triumphant Life! Who got the last word? Oh, death? Oh, death, who’s afraid of you now?”

Op daardie eerste Paasoggend is die dood van sy oorwinning beroof.

Jerry Sittser vertel dat in die herfs van 1991 ’n motor wat deur ’n dronk bestuurder bestuur is, in sy baan ingeslinger en kop-aan-kop  in sy minibus vasgery het. Sittser en drie van sy kinders het oorleef, maar Sittser se vrou, vierjarige kind en ma is in die ongeluk dood. Oor die jare het Sittser ’n paar diepgaande besinnings oor verlies, hartseer en lyding aangebied. In sy boek “A Grace Revealed” deel Sittser die volgende storie oor hoe sy seun David op die tragiese ongeluk gereageer het. Sy seun het eenkeer terwyl hulle op pad skool toe was, skielik gevra: “Dink Pa dat Ma ons nou sien?” Jerry Sittser het stilgebly om te dink. “Ek weet nie, David. Ek dink miskien sien sy ons. Hoekom vra jy?” David antwoord: “Ek sien nie hoe sy kan nie, Pa. Ek het gedink die hemel is vol geluk. Hoe kan sy dit verduur om ons so hartseer te sien?”

“Ek dink sy sien ons wel,” het Jerry Sittser uiteindelik gesê. “Maar sy sien die hele storie, insluitend hoe dit alles goed gaan uitdraai. En dit is vir haar pragtig. Dit gaan ‘n goeie storie wees, David.”

Sittser het in die nadenke daaroor in sy boek bygevoeg: “Ek sal nie waag om die aantal kere wat ek gevra is, te skat nie: “Hoe spreek die Christendom die probleem van lyding aan?” … Die Christelike antwoord op lyding [is] Christus se lyding [en] Christus se opstanding …. God ken pyn in Homself; God ken vreugde in Homself. Hy ken die hele storie as een, insluitend hoe dit alles uitdraai, wat inderdaad heerlik is.”

So ken God ons sterwe en ons hartseer, maar Hy weet ook hoe dit alles gaan uitdraai. God weet die dood loop uit op die ewige lewe.

Die dood is ons vyand, maar, soos die wet, is dit ook ’n skoolmeester wat ons na Christus lei. Die dood se harde les ontbloot die ware aard van sonde. Inderdaad, die wet en die dood is vreemde bondgenote in hierdie geheimsinnige werk om ons na Christus te lei. In die hande van God spoor die wet en die dood ons aan om na Christus te draai vir verligting van die dood se angel.

Daarom is die dood soos die Begrafnisformulier dit stel, ’n herinnering dat jou eie dood ook kom en dat jy daarom in gebondenheid met die Here moet leef. Jy hoef egter nie in vrees te lewe nie. Die dood is oorwin. Die dood is die saaisak om saad te saai vir God se somer. Jy is God se saad, geroepe tot die ewige heerlikheid.

Ook Oom Rex het deel aan hierdie heerlikheid. Lewenslank was hy ’n boer  wat reg onder die Winterberg geboer het. Sy vee was sy trots en veral vir beeste was hy baie lief. Hy was ook ’n goeie kenner van beeste. Waar Oom Rex geboer  het op Zwakfontein, is een van die mooiste gedeeltes in ons distrik. Die teoloog Karel Barth het op ’n stadium aan die Switserse Alpe besoek gebring en gesê: “Dit is so mooi hier, jy het nie ’n eskatologie nodig nie.” (Eskatologie is die vakrigting wat die eindtyd en hiernamaals bestudeer.) Waar Oom Rex geboer het, het jy amper ook nie ’n eskatologie nodig nie. So mooi is dit daar. Maar ja, Oom Rex het die hemel nodig. Daarom het hy soos saad in die grond geval om ’n nuwe geestelike liggaam in die hemel te verkry.

Ek sal Oom Rex onthou as die stil, beskeie man wat nie baie gepraat het nie. Hy het as’t ware eers gedink voor hy praat. Hy was nederig van geaardheid en opreg. Toe sy oorlede vrou, Tannie Lettie, siek geword het van Altzheimers het hy haar geduldig en teer versorg. Die laaste paar maande van haar lewe was Tannie Lettie in Huis Corrie Dreyer. Daar het hy haar gereeld gaan besoek en lang rukke by haar gaan sit. Hulle is geseënd met twee kinders, Louis en Elmarie, asook twee skoonkinders, Christené en Niel. En dan natuurlik Oupa Rex se oogappels, sy vier kleinkinders Lee-Marié, Chrisli, Cornel en Simoné.

Vir Oom Derick, die broer van Oom Rex, is hierdie ’n swaar slag. Vir ’n leeftyd het hulle saam gespeel, skoolgegaan, geboer en ook saam oud geword. Sy skoonsuster Elza gaan hom ook mis.

Maar ons moet die tydelike met die ewige verwissel. Daarteen kan ons nie baklei nie. Ons moet die wêreld nie te lief kry nie. Dit het Oom Rex se tyd geword om die ewige binne te stap. Nou het hy geen pyn en lyding meer nie.

Die saad het reeds geval en ontkiem. Oom Rex het reeds sy nuwe volmaakte geestelike liggaam.

Daarom kan ons getroos wees.                                           AMEN

(Ds. Paul Odendaal is leraar van die NG Kerk Adelaide.)  

BRONNELYS:     

Cilliers, Johan, 2022. Ons sal sterwe. Ons sal lewe. Wellington: Barnabas Uitgewers. 

Stone, Dave. Death Is Life.

Jerry Sittser, A Grace Revealed (Zondervan, 2012), pp. 138-139

John Koessler, “Death: Our Enemy and Teacher,” on his blog A Stranger in the House of God (6-30-10)

Bible Society of South Africa; Bible Society of South Africa. Die Bybel 2020-vertaling met Deuterokanonieke boeke (Afrikaans Edition) (p. 3849). Bybelgenootskap van Suid-Afrika. Kindle Edition. 

Gedeelde smart en gedeelde blydskap

SKRIFLESING:  1 Kor 15: 35 – 58

Daar word vertel van ’n vrou uit die lae stand van die samelewing wat getrou het met ’n man uit ’n hoë stand in die samelewing. Haar skoonfamilie het haar nie erken nie en haar nog steeds as ’n slaaf behandel. Toe kom die dag dat sy geboorte gee aan haar seun. Skielik het haar skoonfamilie haar anders behandel. Sy is nou met respek hanteer, want haar seun sou die familienaam voortsit. Sy het nou gewaardeerd voel. Maar toe gebeur ’n tragiese ding, haar seun sterf. Eerstens sit sy met die geweldige seer van haar seun wat dood is, maar ook gaan haar skoonfamilie haar weer verwerp. Sy het deur die strate geloop met die liggaampie van haar seun en vir almal gevra om asseblief  haar seun wakker te maak. Sy kom eindelik by ’n priester uit en hy sê toe vir haar om oral in die dorp navraag te doen en ’n huis te vind waarin nog niemand gesterf het nie. Dan moet sy by die huis waar niemand gesterf het nie, ’n paar mostertsaadjies vra.  Sy het die hele dorp deurgegaan en by geen huis gekom waar daar nog nie iemand gesterf het nie. Na ’n tyd het daar vir haar lig opgegaan. Sy was nie die enigste met die hartseer en pyn van die dood nie. Elke huis het al sy beurt gehad met die hartseer van die dood. Skielik was haar pyn gedeelde pyn. Gedeelde pyn is verligte pyn.

Daarom het die Here die kerk  geskep. Daarom bely ons in die Credo van die kerk: “Ek glo in die gemeenskap van gelowiges.” Die kerk is die plek waar ons leed met mekaar deel, maar ook die blydskap met mekaar deel. In hierdie gemeenskap waar ons alles met mekaar deel, vind ons troos in die Here en ook by mekaar.     

Die kerk as gemeenskap van gelowiges is die kaggel waar ons hitte, samesyn, kuier en koinonia met mekaar kan deel. Voor die kaggel is die lekkerste plek in die huis. Daar word die mooiste herinneringe gebou. So vind ons ook met die dood, dat die gemeenskap van gelowiges ons kaggel is. Dat die dood ligter gemaak word met die besef dat ander gelowiges saam met my voel en my las help dra. Die gemeenskap van gelowiges gee ’n warm kaggelhitte af, wat die koudheid van die dood verdryf. Dan word die dood nie meer so koud nie.

Gedeelde smart is verligte smart.

Gedeelde blydskap is feestelike blydskap.

Die dood is nie net smart nie. Dit is blydskap ook. Die oue het verby gegaan. Die aardse sorge is verby. Die dood is ’n geneesmiddel. Die dood maak heel dit wat op die aarde stukkend is. Die dood is soet.

In 1 Kor 15: 54 – 55  staan daar: “En wanneer hierdie verganklike met onverganklikheid en hierdie sterflike met onsterflikheid beklee word, sal die woord wat geskryf staan, vervul word: ‘Die dood is verslind in oorwinning. Dood, waar is jou oorwinning?  Dood, waar is jou angel?’ ”

Die dood is soos ’n by sonder ’n angel. Dit kan nie meer seermaak en die ewige dood veroorsaak nie. Die dood het met ander woorde nie meer “’n byt” nie.

Die dood verander ons verganklike liggame in geestelike liggame wat nie uit vlees en bloed bestaan nie. Daarom kan ons ewig lewe. Daar staan in 1 Kor 15: 44 –  “Wat gesaai word, is ’n natuurlike menslike liggaam; wat opgewek word,is ’n geestelike liggaam. As daar ’n natuurlike menslike liggaam is, is daar ook ’n geestelike liggaam.”

Met ander woorde, ons hoef nie te wonder oor die nuwe geestelike liggaam nie. Dit sal in verheerlikte vorm wees, sonder pyn, seer, siekte, dood en lyding.

Dietrich Bonhoeffer, die groot Duitse Christenmartelaar, wat weens sy verset teen die Nazi’s gevange geneem is, is daarna ’n paar dae voor die einde van die Tweede Wêreldoorlog tereggestel. Terwyl hy weggeneem is om in ’n konsentrasiekamp tereggestel te word, het hy hierdie woorde gesê: “Dit is die einde. Vir my, die begin van die lewe.”

John Rogers, die Protestantse martelaar, is in 1555 vir sy geloof verbrand op die brandstapel. Die destydse Franse ambassadeur het hom op pad na sy teregstelling waargeneem. Hy het huis toe geskryf en gesê Rogers lyk “soos ’n man op pad na sy troue.”

Soos ons die dood nader, weet ons dat dit nie die einde is nie. Dit is eintlik ’n reis deur die dood na die ewige lewe saam met God. Daar is hoop. Daar is betekenis. Daar is blydskap. Hierdie lewe is nie net ’n kort reis van niks na niks nie.

Op ’n grafsteen staan daar gewoonlik ’n geboortedatum aangedui met ’n * (sterretjie) en die sterfdatum word aangedui met ’n ┼ (kruis.) Dit klink en lyk neerslagtig. Eintlik moet ons die ┼ (die kruis) as die begin van die ewige lewe beskou. Die gelowige se lewe het ’n begin, maar nie ’n einde nie. Die dood is slegs die deur om deur te stap na die ewige lewe. Die dood is slegs ’n komma. Dit is nie ’n punt nie. Nog beter gestel, daar moet op jou grafsteen staan * vir geboorte en vir die begin van die ewige lewe. Die simbool ∞ beteken ewigheid.

Marius Zietsman se grafskrif behoort eerder so te lyk:

Daarom het Jesus se ┼ die ∞ gebring. Daarom kan ons selfs blydskap ten spyte van sterwe beleef. Die dood open die deur na die ewige lewe. 

Martin Luther het by die sterfbed van sy dertienjarige dogtertjie Magdalene gebid: “Here, ek het haar baie lief. Maar as dit U wil is dat U haar wil neem, wil ek my troos in die wete dat sy by U is.”

By haar begrafnis sê hy nie veel nie, net ’n enkele kort en kragtige belydenis: “Daar is ’n opstanding van die dode.”

Johan Cilliers skryf tereg: “Ons sal sterwe, Ons sal lewe.”             AMEN

(Ds. Paul Odendaal is die leraar van die NG Kerk Adelaide.)

 BRONNELYS:     

Vaughan Roberts. Good News When You’re Confronted by Death

Cillers, Johan, 2022. Ons sal sterwe. Ons sal lewe. Wellington: Barnabas Uitgewers. 

Bible Society of South Africa; Bible Society of South Africa. Die Bybel 2020-vertaling met Deuterokanonieke boeke (Afrikaans Edition) (p. 3849). Bybelgenootskap van Suid-Afrika. Kindle Edition.  

Wellustigheid teenoor suiwerheid van hart

SKRIFLESING:  Mat 5: 27 – 30 en Mat 5: 8

In Richard Foster se bekende boek “Sex, money and power”, beskryf hy die drie gode van ons tyd.

Dit is die drie gode wat die hele wêreld beheer. Een daarvan gaan ons vanaand behandel, naamlik seks in ’n negatiewe sin, soos wanneer dit wellus word.

Deel van die ondergang van die volk Israel was dat hulle gedurig afgode aanbid het, onder andere Baäl. Baäl was ’n vrugbaarheidsgod en die godsdiens het self ook baie tempelprostitute gehad en menigtes het hulle rug op God gedraai en hulle na wellus gewend. Lees onder andere hoe Elia die Baälprofete doodgemaak het en Isebel gepoog het om ook Elia se lewe te neem.

Baäl-aanbidding was meer ’n kultus as ’n godsdiens. Seksuele orgies het plaasgevind in die naam van godsdiens. Daarom het God telkemale vir Israel gestraf.

Een so ’n keer was die jaar 586 v.C. toe leërs uit Babilon Juda binnegekom het. Die Babiloniërs het twee jaar lank vir Jerusalem beleër en die stad uitgehonger. Hulle het toe die stad ingeneem,  die Joodse tempel vernietig en die stad aan die brand gesteek.

“ Die Babiloniërs het die koning van Juda gevange geneem, wat die laaste afstammeling van Dawid was wat oor Israel geregeer het. Hulle het die koning se seuns voor hom doodgemaak, toe sy oë uitgesny en hom in kettings na Babel vervoer. Na al die bloedvergieting is die liggame van die gesneuwelde Hebreërs – van wie baie God vir Baäl verwerp het – in die Ben-Hinnom-vallei gegooi, dieselfde vallei waar Baäl-aanbidders kinders vermoor het en hul bose praktyke uitgevoer het.

Teen Jesus se tyd is die naam van hierdie vallei tot Gehenna verkort. Gehenna het as die plaaslike stortingsterrein gedien. Al die stad se afval en puin is daar verbrand. Tereggestelde misdadigers en onbegrawe liggame is dikwels in Gehenna gegooi, wat die kloof sy reputasie gegee het as die plek van die verdoemdes en die verlate. Die brande van die vallei het ’n stank geskep wat die hele gebied laat sleg ruik het. Diegene in die stad kon sy rook sien, en die besoedeling was ’n herinnering aan al die skande van die verlede. In Jesus se gedagtes was Gehenna ‘n plek van ontrouheid, waar diegene wat geroep is om iets groots te wees, hulle rug op God gedraai het. By Gehenna het opstandige Hebreërs hulle kinders aan die vuur van Baäl geoffer. By Gehenna het buitelandse leërs duisende lyke opgestapel terwyl die oorlewende Israeliete in ballingskap gelei was.” (JF Cook)

Gehenna is letterlik ’n plek van brandende liggame en smeulende afval, wat ’n verduideliking bied  oor wat Jesus oor losbandige seksuele lewens gesê het. Jesus het bedoel dit is beter om ’n oog of ’n hand te verloor as om in die hel (Gehenna) te kom, oor seksuele sondes. Jesus het dus geleer dat Gehenna so aaklig is dat ’n wyse persoon met graagte ’n oog sal verruil om te verhoed dat hy in die aakligheid van Gehanna beland.

Wellus is  die lewe van gedisoriënteerde drange. Dit kom uit in dinge soos owerspel, ontrouheid, flirtasies, om klere van ’n vrou se lyf af te kyk, pornografie, molestering, seksisme en enige ander vorm van seksuele losbandigheid. Wellus is ook om vuil seksuele grappe te vertel. Menige huweliksonthaal is al ontsier deur vuil seksuele grappies.

Wat ook vandag op sosiale media ’n ondeug is, is die stuur van wulpse boodskappe of foto’s oor sosiale media. Jou selfoon en jou rekenaar moet so skoon wees, dat jy jou lewensmaat enige tyd toelaat om daarin te kyk.

Pornografie sien altyd die ander persoon as ’n objek en nie as ’n persoon nie en die pornografiese handeling is meganies, maar nie liefdevol of outentiek menslik nie. Wellus is in wese ’n ingebuigdheid op die self.

Sondes van onwelvoeglike wellus kan baie verleentheid en skande bring, want daarin laat mense hulle toe om op diervlak te funksioneer, gelei deur die genot van sensasie, eerder as die redelikheid van gesonde en mooi seks, wat menslik is.

Seks is iets skoons, iets van die hemel, maar dit hoort net in die huwelik. Daarbuite is dit wellus, wat uitloop op die “hel”  (Gehenna.) Die Bybel vra nooit vir ’n mens om nie te begeer nie. Maar ons begeertes moet reg en skoon wees. Ons is nie Platoniste nie en beslis nie Gnostici nie. Daarom mag ons begeer, maar moet ons begeertes skoon wees, dan sal ons vir God sien, soos die Saligspreking lei.

Ons liggame is tempels van die Heilige Gees. Daarom mag ons nie ons liggame opoffer vir onwelvoeglike wellus nie.

Mense het seksuele behoeftes, wat goed en reg en mooi is. Maar as dit nie getem is nie, sal dit jou soos ’n perd afgooi. Jy sal seerkry.

Die Onse Vader-gebed is ook ’n kragtige wapen teen wellus. Christus beveel ons om te bid: “Lei ons nie in versoeking nie, maar verlos ons van die Bose.”

CS Lewis beskryf die tempering van wellus in sy boek The Great Divorce as volg:  “ ’n Man naby die hel staan ​​met ’n klein rooi akkedis (wellus) op sy skouer.

Die akkedis verlei die man met wellustige seksuele plesier, maar hulle laat hom ook  swak en vasgeketting aan ’n lewe wat hy haat. Die akkedis verteenwoordig skynbaar wellus en onwelvoeglike seks en fluister allerhande sielvernietigende dinge in die man se gedagtes in. Die man is gedurig op ’n fantasie van seksuele begeertes. In hierdie verhaal konfronteer ’n engel die  man en vra toestemming om die akkedis dood te maak. Die man, aanvanklik hoopvol, vra of die akkedis se dood hom sal seermaak, en die engel knik. Dit is ongewens; die man wil nie die pyn hê nie. Hy wil nie die angs van amputasie hê nie, en hy begin verskoning na verskoning voorhou. Die akkedis rig ook sy pleidooi, beding vir sy toekoms – trouens, skree om gespaar te word. Maar die engele kom terug na dieselfde vraag: “Mag ek dit doodmaak?” “Mag ek dit doodmaak?” Uiteindelik gee die man toe en die swaard val op die wellus-akkedis. In ’n fantastiese wending sterf die akkedis nie. Dit muteer. Dit begin groei tot ’n lewende, energieke hings. Die perd staan ​​sterk en koninklik, en die man, wat voorheen ’n slaaf was, word moreel verander terwyl hy agter-op die hings klim en na ’n groot lig ry. Nou versterk, nou ten volle lewend, reis hy na die plek van vreugde, na die berge waar hy die aangesig van God kan sien. “(JV Cook)

“What is a Lizard compared to a Stallion? Lust is a poor, weak, whimpering, whispering thing compared with that richness and energy of desire which will arise when lust has been killed. (CS Lewis) 

Daarom moet elke gelowige elke dag bid in die woorde van Ps 51:10–12: “Create in me a clean heart, oh God,  and put a new and right spirit within me.  Do not cast me away from your presence.  And do not take your Holy Spirit from me.  Restore to me the joy of your salvation  and sustain in me a willing spirit”  

In Mat 4: 8 staan daar:  “Gelukkig is dié wat suiwer van hart (begeerte) is, want hulle sal God sien.”                                       AMEN

(Ds. Paul Odendaal is leraar van die NG Kerk Adelaide.)

BRONNELYS:

Cook, Jeff V. Seven: The Deadly Sins and The Beattitudes. Zondervan. Kindle Edition.

Lewis, Great Divorce, 99-107.

Cunningham, Lawrence S. The Seven Deadly Sins: A Visitor’s Guide. Ave Maria Press. Kindle Edition.

Kevin, Vost. Seven Deadly Sins. Sophia Institute Press. Kindle Edition.

Foster, Richard. Sex, money and power.

Cook, Jeff V. Seven: The Deadly Sins and The Beattitudes. Zondervan. Kindle Edition.

Bible Society of South Africa; Bible Society of South Africa. Die Bybel 2020-vertaling met Deuterokanonieke boeke (Afrikaans Edition). Bybelgenootskap van Suid-Afrika. Kindle Edition.

Wraak verander in vrede

SKRIFLESING:  Mat 5: 38 – 41 en Mat 5: 43 – 48

In die klassieke Nagmaalsformulier is gelowiges opgeroep om voor hulle die Nagmaal gebruik, eers hulle harte te ondersoek of daar nie onvrede of wraakgedagtes is teenoor iemand anders nie. Anders moet hulle eers gaan vrede maak voor hulle aan die Nagmaalstafel kan aansit.

Die mensdom en die wêreld is vol wraak of ten minste vol emosionele wraakgedagtes. Ek moet die persoon terugkry wat my kwaad aangedoen het. Boontjie moet sy loontjie kry. ’n Oog vir ’n oog en ’n tand vir ’n tand, was die ou “Ius talionis” beginsel (vergeldingsreg) van die Ou Testament. Dieselfde nadeel wat jy iemand laat oorkom, moet jy ook mee gestraf word. In die Afrika-reg is ook die beginsel van as jy my drie beeste skade laat ly, dan moet jy vir my drie beeste teruggee.  

Alles behoort aan God. Wanneer ons “myne” sê, is dit ’n illusie. Dikwels is die ding waaroor ons die kwaadste raak, iemand wat “ons” goed vat. Hulle het my parkeerplek, my idee gevat. Hulle het my lied gesing. Hulle het my in my baan in die verkeer afgesny. (Dan word ons tog so kwaad.) Hulle het my tyd gemors.

Maar niks daarvan is ons s’n nie – dit is alles God s’n. Dit het unieke implikasies wanneer ons na wraak kyk. Want diegene wat uit woede teen hul vyande optree, sal nie meer soos kinders van God lyk nie: “ Julle het gehoor dat gesê is, ‘Jy moet jou naaste liefhê, en ‘Jou vyand moet jy haat’. Maar Ek sê vir julle: Julle moet julle vyande liefhê en bid vir hulle wat julle vervolg, sodat julle kinders van julle Vader in die hemele kan wees.(Mat 5: 43 – 45)

’n Mens mag woede openbaar wanneer ander mense verontreg word in die lewe of wanneer die Koninkryk van die hemel benadeel word. Dit is ’n heilige woede, teenoor ’n verkeerde woede:  dít ontstaan wanneer  jy self selfsugtig kwaad raak oor jou eie goed. Daarom was Jesus se woede in die tempel ’n heilige woede, want Hy was oor die regte goed kwaad. God het telkens in die Bybel kwaad geraak vir sy volk, vir mense, vir die Fariseërs en skrifgeleerdes oor al die regte redes.

Die beste raad is om die persone teen wie jy wil wraak sweer, te seën met die goedheid van God se gawes. Dan sal jou hart vrykom van hierdie doodsonde van wraakgierigheid. Veronderstel jy is woedend vir ’n onverskillige taxi-bestuurder, en jy wil wraak neem deur hom te vloek of skel, kan jy hom seën en bid dat die Here hom veilig by sy bestemming bring, aangesien hy so onverskillig bestuur. 

Daar is iets soos geïnternaliseerde woede wat aangevuur word deur teleurstelling, gewonde trots, teleurstelling met ’n mens se situasie in die lewe, of  persoonlike beledigings wat ’n persoon moes verduur, en ander trauma. Dit noem ’n mens gewoonlik passiewe aggressie wat verskuil is in jou lewe, teenoor aktiewe aggressie wat sigbaar is en sigbaar na vore kom.

Ons moet  leer om te vergewe. As ek en jy God wil weerspieël, moet ons eerstens vredemakers wees. Ons moet die wraak besweer.

Jesus se mees gedetailleerde verhaal van sy Vader word gevind in die gelykenis van die verlore seun, en in hierdie verhaal beeld Jesus die vader uit wat net twee dinge doen – die verwelkoming van diegene wat hom seergemaak het en weggeloop het en die versoening van diegene wat mekaar verag. Die pa in hierdie gelykenis van die verlore seun is die vredemaker. 

Sagmoedigheid is nie om swak te wees nie. Sagmoedigheid is soos ’n sterk hings wat rus. Dit is krag onder “beheer.”

Met Jesus se arrestasie in die Tuin van Getsemané het Petrus sy swaard uitgetrek en Malgus se oor afgekap. Jesus het vir Petrus gesê dat hy sy swaard moet terugsit en Hy het Malgus se oor weer gesond gemaak. Jesus het nie gekom om Sy Koninkryk op ’n wreedaardige wyse te bring nie.

Hy het Sy Koninkryk op ’n sagte wyse gebring, deur self die slagoffer aan die kruis te word. Die wêreld se koninkryke kom altyd op ’n gewelddadige manier, soos wat Rusland nou weer vir Oekraïne binnegeval het. Maar God se Koninkryk kom sag en dramaties anders.  

Daarom, as die Here Jesus sê dat ’n mens nie jou vyand moet terugslaan nie, word dit nie van swakkelinge gevra nie, maar van mense wat moed het. Die drie klassieke uitsprake van die Here, wat handel oor teengeweld, is natuurlik die volgende:

a.) As iemand jou op die regterwang slaan, draai ook die ander wang.

Die Here Jesus het dié uitspraak gemaak om vir mense raad te gee wat in ’n persoonlike geskil met iemand betrokke is.

Waarom word daar spesifiek na die regterwang verwys? Dit was destyds ’n skande om enige taak met jou linkerhand te verrig. As jy dus met ’n swaard wou veg of wou slaan, het jy dit met jou regterhand gedoen. Wanneer ’n mens iemand met jou regterhand op die regterwang wil slaan, moes jy dit met die rugkant van jou regterhand doen, wat natuurlik ’n vernederende klap was. Dit is ’n klap waarmee kinders, slawe, vroue en ondergeskiktes gewoonlik geklap is. Die persoon wat geklap is, kon op twee wyses reageer:

* òf jy gryp jou kop vas, deins terug en hoop daar kom nie nog klappe nie – soos ’n lafaard.

* òf jy slaan terug, hard en sekuur – dan maak jy soos die wêreld maak, wat alles met geweld wil oplos.

Jesus kies nie een van die twee nie, nie die weg van die lafaard en ook nie die weg van die wêreld nie.

Jesus sê draai die ander wang. Wanneer die ander wang gedraai word, word die slaner gedwing om dié soort klap wat tussen gelykes gebruik word, te gebruik of natuurlik om met die vuis te slaan. Dit beteken dat ek nie toelaat dat ek verneder word nie, maar ook sal ek nie terugslaan nie. Om die ander wang te draai, beteken dat jy vir die slaner sê: Probeer weer, jou eerste klap het nie sy doel bereik nie. Ek weier om jou die mag te gee om my te verneder. Ek is ’n mens soos jy. Jou status, geslag, rykdom, ouderdom of wat ook al, verander niks daaraan nie. Jy kan my nie verneder nie.

b.) Gee ook jou boklere

Hierdie uitspraak het die Here gegee om daarop te wys hoe ’n mens moet reageer op ekonomiese uitbuiting. In plaas van terug te steel of te roof, soos Robin Hood, moet ’n mens eerder die geweldlose uitweg soek, naamlik: Gee ook jou boklere. Die situasie waarvan Jesus hier praat, het in die eerste eeu dikwels voorgekom. As gevolg van droogtes en onregverdige belastings, het kleinboere in Palestina desperaat in die skuld geraak. Geldskieters en ryk landhere het hulle dan hof toe gevat en ook hulle laaste besittings – hulle onderkleed – van hulle geëis.

Ook in dié situasie was daar twee moontlike reaksies. Òf ek gaan hof toe en gee my onderkleed, òf ek weier om hof toe te gaan en knoop ’n geveg aan. Jesus kies nie een van die twee nie. Jesus stel ’n derde weg voor: Gee jou onderkleed vir die onregpleger, maar gee dan sommer ook jou bokleed, sommer net daar in die hofsaal. Gee hom al jou klere en stap kaal daar by die hofsaal uit. Naaktheid was taboe vir die Jode. Dit sou vir die uitbuiter ’n geweldige verleentheid wees om te aanskou hoe hy die mens kaal uitgetrek het. Stel vir u die prentjie voor. Die persoon stap nakend uit die hofsaal!  Almal in die straat sal geskok vra wie al sy klere gevat het, wie hom nakend gelaat het. Op die ou end kom al die vernedering neer op die uitbuiter en hy voel skaam oor sy uitbuitery.

c.) Dra dit ook ’n tweede kilometer

Hierdie uitspraak van die Here hou verband met politieke onreg.

Dit was algemene gebruik dat soldate in die Romeinse weermag iemand kon opkommandeer om sy goed vir hom te dra. (So byvoorbeeld is Simon van Sirene opgekommandeer om die kruis van die Here te dra.) Dus kon enige Romeinse soldaat enige kleinboer wat op sy land gewerk het, oproep om sy pak vir hom te dra. Omdat die Romeine wou verhinder dat die saak hand uitruk, het hulle ’n reël gemaak dat die draer ná een kilometer weer teruggestuur moes word na sy land, anders sou daar later niemand meer op die land wees om kos te produseer nie en dan sal die Romeine ook doodgaan van die honger. Die Here Jesus gee egter ander raad: Moenie gedwee en gedienstig na een kilometer omdraai nie. Nee, daag die soldaat uit om sy pak vir hom nog ’n tweede kilometer ook te dra. ’n Mens kan jou weereens die toneeltjie voorstel. Die soldaat staan ongemaklik rond. Hy mag nie toelaat dat ’n kleinboer vir ’n tweede kilometer sy pak vir hom dra nie. Hy sal in die moeilikheid kom. Wat nou gemaak? Miskien kry hy skaam. Miskien sien hy met watter onreg hy besig is.

U sien dus in al drie hierdie uitsprake het die Here dit teen geweld, maar ook teen ’n slap, lafhartige houding. Christene mag nie neutraal wees nie. Hulle moet standpunt inneem teen onreg, maar altyd sonder geweld. Hulle kan en moet weerstand bied teen onreg, maar sonder die swaard. Maak mense skaam, maar moenie hulle seermaak nie. Maak hulle skaam, nie om hulle te verneder nie, maar sodat hulle tot ander insigte kan kom.                           

 Daar is ’n veelseggende verhaal uit die woestyn oor ’n rustelose monnik wat in ’n gemeenskap woon waar hy dikwels deur sy mede-monnike geïrriteer is. Hy het besluit om alleen te gaan woon, omdat hy geglo het dat hy vrede sou vind wanneer hy nie met ander kon kommunikeer nie. Maar hy het homself mislei. Eendag het hy sy kruik vol water gemaak en dit op die grond neergesit. Skielik het dit toevallig omgeval. Hy het dit weer gevul, en weer het dit geval. Dit het ’n derde keer gebeur. Hy het woedend die kruik opgeraap en dit stukkend geslaan. Toe hy tot sy sinne gekom het, het hy geweet dat die demoon van woede hom bespot het, en hy het gesê: “Hier is ek alleen, en hy het my geslaan. Ek sal terugkeer na die gemeenskap. Waar jy ook al woon, jy het moeite en geduld nodig en bowenal God se hulp.” Hy staan ​​toe op en gaan terug.  (Ward, The Desert Fathers 7.33, p. 71.)

Van die sewe laaste woorde van Christus, was die eerste toe Hy gespreek het om nie wraak te neem nie – “Vader, vergeef hulle, want hulle weet nie wat hulle doen nie.” (Luk 23: 34)                                                       AMEN

(Ds. Paul Odendaal is leraar van die NG Kerk Adelaide.)

BRONNELYS:

Kevin, Vost. Seven Deadly Sins. Sophia Institute Press. Kindle Edition.

Cook, Jeff V. Seven: The Deadly Sins and The Beattitudes. Zondervan. Kindle Edition.

Cunningham, Lawrence S.. The Seven Deadly Sins: A Visitor’s Guide. Ave Maria Press. Kindle Edition.

Tilby, Angela. The Seven Deadly Sins: Their origin in the spiritual teaching of Evagrius the Hermit. SPCK. Kindle Edition.

Ward, The Desert Fathers 7.33

Tilby, Angela. The Seven Deadly Sins: Their origin in the spiritual teaching of Evagrius the Hermit. SPCK. Kindle Edition.

Bible Society of South Africa; Bible Society of South Africa. Die Bybel 2020-vertaling met Deuterokanonieke boeke (Afrikaans Edition). Bybelgenootskap van Suid-Afrika. Kindle Edition.

Gierigheid word genees deur barmhartigheid

SKRIFLESING:  Mat 6: 19 – 21 en 6: 25 – 34 en Mat 5: 7

Gierigheid maak dat mense in borrels lewe.

Mense moet kan sien wat ons het, maar hulle moet nie deel van ons borrel wees nie. Soos ons lewenstandaard toeneem, skuif ons na beter, luukser borrels. As ons regtig vaardig is, kan ons bankwese, vermaak en werk alles van die huis af doen, in die eensaamheid van ons eie borrels. Dit blyk dat ek in alles wat ek koop en geniet ander mense kan vermy of so min as moontlik met hulle kontak hoef te hê.

Lande spandeer vandag saam wêreldwyd meer aan verdediging as aan die bekamping van hongersnood en armoede. Kom ons wees eerlik. Die geld wat lande aan verdediging bestee, gaan nie om lande te beskerm nie. “Ons globale prioriteite is daarop gefokus om groter, slegter, en meer intimiderende borrels op te rig.” (JF Cook)

Soos ons meer en meer goed opgaar, moet ons meer aan sekuriteit spandeer. Ons kan selfs aan ander, wat ons goed bewonder, vroom verduidelik dat God ons geseën het.

Toe ons kinders was, het ons seepborrels geblaas uit ’n botteltjie met ’n seepborrelstokkie. Die borrels is pragtig. Hulle skep die illusie dat hulle sterk glassfere is. Hulle verlei ons ​​om hulle te vang, om hulle aan te raak, om hulle vas te hou so lank as wat ons kan. Maar hulle is tydelik. Hulle kan nie hul eie rigting beheer nie. Enige verbygaande briesie waai hulle van koers af. (JF Cook) ’n Groter borrel kan dalk verder in die wind dryf, maar ook dit sal bars en so sal alles tot niks raak, net soos Prediker dit beskryf. Ons borrels is onbetroubaar en kan maklik bars om tot niks te kom.

Miljoene mense kry swaar en honderdduisende sterf selfs sodat sommiges ’n groter, ’n beter, ’n veiliger en ’n meer indrukwekkende borrel kan bekostig. God se wêreld is groot genoeg vir almal, maar as gevolg van mense se inherente gierigheid is die wêreld te klein vir almal.  Gierigheid is die begeerte om meer te besit as wat ek nodig het, as gevolg van die vrees dat ek te min gaan hê. Natuurlik is gierigheid om van my hart ’n afgodefabriek te maak, soos Johannes Calvyn tereg gesê het.

Geld het kragtige verslawende eienskappe…Wanneer gierigheid ’n verslawing word, flikker die rooi gevaarliggies. Sodra ons begin om ons vriende, familie en ideale op te offer aan die strewe na geldgierigheid, begin dinge skeef loop. (The Science of Sin, bl. 86).

Al vier die evangelieskrywers maak melding van Judas Iskariot se gierigheid, as ’n waarskynlike rede hoekom hy vir Jesus verraai het.  

Die Westerse samelewing gebruik kapitalisme as ekonomiese instelling wat ’n samelewing met gelyke geleenthede en regverdigheid verkondig. Dit is in orde mits dit nie ’n verskoning word om gierigheid te bevorder nie. Dan word dit ’n instelling wat uit die aard daarvan ongelykheid kweek.

En die rykes is nie noodwendig gierig as hulle hul rykdom vir die regte middele gebruik en dit ook vrygewig deel met die armes en mense in nood nie.

Die Amerikaanse skrywer en filosoof James Ogilvy verskaf ’n presiese verduideliking van hoekom Thomas Aquinas korrek is: “Gierigheid verander liefde in wellus, ontspanning in luiheid, honger in vraatsug, eer in trots, regverdige verontwaardiging in woede, en bewondering in afguns. As dit nie vir gierigheid was nie, sou ons minder van die ander ondeugde gely het.”

Gierigheid verhard my hart teenoor ander mense en in die proses verontmenslik ek eintlik.

Gierigheid is ’n sonde-toestand van die hart. Gierigheid aanbid goed wat tydelik is. Gierigheid leef nie in die hede nie. Dit lewe in die toekoms met die vrees dat ek nie in die toekoms genoeg sal hê nie.  Jesus praat van die sonde van gierigheid, meer as van enige ander sonde, omdat dit so na aan die hart van die mens lê.

Daarom sê Mat 6: 19 – 21 die volgende: “Moenie vir julle skatte op aarde bymekaarmaak nie, daar waar mot en roes verniel, en waar diewe inbreek en steel.  Maar maak vir julle skatte in die hemel bymekaar, daar waar mot en roes nie verniel nie, en waar diewe nie inbreek en steel nie. Want waar jou skat is, daar sal jou hart ook wees.”

Mat 6: 25 – 34 waarsku ook teen gierigheid:   “Daarom sê Ek vir julle, moet julle nie bekommer oor julle lewe, oor wat julle sal eet, of oor wat julle sal drink, of oor julle liggaam, wat julle sal aantrek nie. Is die lewe dan nie belangriker as kos en die liggaam as klere nie?  Let op die voëls van die hemel: Hulle saai nie en hulle maai nie, en hulle versamel niks in skure nie. Tog sorg julle hemelse Vader vir hulle. Is julle nie meer werd as hulle nie? Wie van julle kan deur hom te bekommer, een el by sy lewe voeg?  En waarom is julle oor klere bekommerd? Let op die wilde narsings, hoe hulle groei. Hulle swoeg nie en hulle spin nie.  Maar Ek sê vir julle, selfs Salomo in al sy prag was nie soos een van hulle geklee nie. As God die gras van die veld, wat vandag daar staan en môre in ’n oond gegooi word, so klee, hoeveel te meer nie vir julle nie, kleingelowiges? Moet julle daarom nie bekommer en vra, ‘Wat sal ons eet?’ of ‘Wat sal ons drink?’ of ‘Wat sal ons aantrek?’ nie. Dit is immers alles dinge waarna die heidennasies soek. Julle hemelse Vader weet tog wat julle alles nodig het. Maar soek eers die koninkryk van God en sy geregtigheid, en al hierdie dinge sal vir julle bygevoegword. Moet julle dus nie bekommer oor die dag van môre nie, want môre sal hom oor homself bekommer. Elke dag het genoeg van sy eie kwaad.”

Die “geregtigheid” waarvan die skrifgedeelte melding maak, verwys na die liefde, trou, reg en vrede wat God gee en wat Hy ook van mense verwag om aan mekaar te bewys.Wat is die middel vir gierigheid? St Thomas Aquinas sê dat die teenoorgestelde deug daarvan iets is wat hy vrygewigheid (liberalitas) noem. Die kern van hierdie Latynse woord is die idee van “om vryheid te bring”. Met ander woorde, die vrygewige persoon is nie verslaaf aan sy of haar goed nie; die persoon wat vrygewig is, gee of deel eerder as om iemand te wees wat altyd net kry.

Mat 19:24 stel dit baie duidelik. “Ek sê weer vir julle, dit is makliker vir ’n kameel om deur die oog van ’n naald te gaan as vir ’n ryk mens om in die koninkryk van God in te gaan.” Die verduideliking hiervan is interessant. Die antieke stede is altyd gebou met poorte wat nie hoog genoeg is vir ’n kameel om in te gaan nie. Dit is so gebou om moontlike aanvalle op die stad met kamele te voorkom. Sou die kameel by die poort (die naald) kom, moet die bagasie eers afgelaai word van die kameel en dan moet die kameel kruip om deur die poort van die stad te kom. So moet ’n gierigaard eers leer om dinge weg te gee (af te pak) voor hy in die Koninkryk van God kan ingaan.

Daarom vra Mat 5: 7 om die sonde van gierigheid dood te maak deur barmhartigheid te betoon.

Mat 5: 5 in The Message van Eugene Peterson lui as volg: “You’re blessed when you’re content with just who you are—no more, no less. That’s the moment you find yourselves proud owners of everything that can’t be bought.”

Soos wat ’n mens met asemhaling “inasem” en “uitasem” om aan die lewe te bly, moet ’n mens ook leer om te ontvang (inasem) en ook weer weg te gee (uitasem). Anders kan jy ’n gierigaard wees wat net “inasem” en nooit “uitasem” nie. Dan gaan jy ’n geestelike dood sterf.

Moenie in ’n seepborrel lewe nie. Eendag gaan dit bars.              AMEN

(Ds. Paul Odendaal is leraar van die NG Kerk Adelaide.)

BRONNELYS:

Cook, Jeff V. Seven: The Deadly Sins and The Beattitudes. Zondervan. Kindle Edition.

Arlen, Rob. Spiritual Growth: Seven Deadly Sins – Understanding their origins and how you can turn vices into virtues. Christian, Book 1. Unknown. Kindle Edition.

Cunningham, Lawrence S. The Seven Deadly Sins: A Visitor’s Guide. Ave Maria Press. Kindle Edition.

Kevin, Vost. Seven Deadly Sins. Sophia Institute Press. Kindle Edition.

Bible Society of South Africa; Bible Society of South Africa. Die Bybel 2020-vertaling met Deuterokanonieke boeke (Afrikaans Edition). Bybelgenootskap van Suid-Afrika. Kindle Edition.

Peterson, Eugene H.. The Message: The Bible in Contemporary Language . The Navigators. Kindle Edition.

Geestelike luiheid word afgeleer met dade van geregtigheid

SKRIFLESING:  Spreuke 6: 6 – 11 en Mat 5: 6

In die Suid-Amerikaanse reënwoude kry jy ’n dierespesie wat hulle die luidier noem.

Hy is die simbool van luiheid omdat hy so min en so stadig beweeg. Die volgende doodsonde verwys na die luidier, in Afrikaans vertaal is dit luiheid.

Luiheid, asook acedia (dit is geestelike luiheid) as doodsonde het te doen met gelowiges wat lui raak in hulle geestelike lewe en hulle geestelike gawes en talente wat God vir hulle gegee het, nie ontwikkel nie. Luiheid is as jy jou toewyding aan God verloor het.

Die agtergrond van dié sonde kan jy vind in die kloosterlewe, waar sommige monnike se aandag afgelei word deur klein dingetjies en hulle lui raak om te bid of om die Woord te lees. Hulle raak lui om die goeie goed in die lewe te doen. Hulle versorg nie meer die armes nie en besoek nie meer die siekes en oues van dae nie. Acedia verwys na ’n traagheid om goed te doen. Hulle aandag word afgelei deur onbenullighede. Hulle word apaties, hulle verloor hulle empatie vir die dinge en mense wat regtig saak maak in die lewe. Dikwels word ons fokus in die lewe ook weggeneem deur onbenullighede.

Luiheid of acedia is ’n geestelike apatie, as jy verveeld is oor al die goedheid van God en ook apaties is oor die nood en behoeftes van jou medemens. Ons kan onsself afvra tot watter mate ons hierdie ondeug in die kamers van ons harte genooi het.

“Acedia will lead to distractions; at the slightest noise.” (V Kevin)

Mense se lewens word dikwels opgeneem deur afleidings, wat hulle fokus wegneem. In die tye waarin ons nou lewe, neem sosiale media ook dikwels ons fokus weg van dié dinge wat prioriteit is. Mense kan so verslaaf raak aan sosiale media dat hulle elke dag baie ure verloor, wat hulle andersins beter kon spandeer het. Daarom moet ’n mens sosiale media se baas wees en nie omgekeerd nie.

Luiheid ontstaan wanneer daar nie meer fokus in jou lewe is nie. Evagrius beskryf luiheid as ’n gebrek aan fokus en ’n weiering van selfdissipline.

Die beroemde Sokrates het gesê dat “die onondersoekte lewe nie die moeite werd is om te leef nie” en het mense aangemoedig om altyd seker te maak dat hulle gefokus is op die goed wat regtig saak maak in die lewe en hulle aandag nie te laat aflei deur randsake van mindere belang nie.

In Johannes se brief aan Laodisea, skryf hy ook dat die gemeente lui geword het. Hulle ly aan acedia, hulle het louwarm water geword wat sleg is om te drink. Hulle kook nie meer vir die geestelike dinge nie. Dit staan so geskrywe: “Maar omdat jy louwarm is – nóg warm nóg koud – gaan Ek jou uit my mond spoeg.”

Gebed en luiheid, of dan acedia,meng net nie, dit is soos olie en water. Jou luiheid begin by jou gebedslewe. Wie sy / haar gebedslewe afskeep, gaan later al die ander geestelike dissiplines ook afskeep.

’n Luiaard is onverskillig of apaties teenoor Goddelike dinge en God. Om daaruit te kom, moet ons begin om die Psalms te sing, want dit help ons in ons verhouding met God. Ons kan die Psalms gebruik om ons dankbaarheid en lof uit te spreek.

Dit is geestelike dissiplines soos gebed, Bybelstudie, meditasie, kerkbesoek, die goed doen aan ander en om barmhartig te wees wat die wapens is om luiheid en acedia te beveg. Die duiwel sidder as ons begin bid.

“Vlytigheid is ’n deug wat direk in teenstelling is met die fisiese manifestasies van luiheid soos ledigheid of luiheid, aangesien dit basies die gewoonte beteken om harde werk te doen.” (V Kevin) Harde werk bring vir jou brood op die tafel en vooruitgang in die lewe.

Netso, as jy vlytig is in jou geloofslewe en die geloofsdissiplines soos gebed en Bybellees beoefen, sal jy geestelik groei en vol van God raak. Dit is al manier om acedia te beveg.

John Henry Newman het eenkeer gesê dat die geheim van Christelike ritme is om soggens op te staan, te bid, ’n dag se pligte uit te voer, en met  ontspanning saam met jou familie klaar te maak, ’n mens se naggebede op te sê en in die bed te kom.

’n Ou Jesuïet-leuse lui as volg – doen wat jy veronderstel is om te doen. Dan is jy nie ’n luiaard nie. Bly in ’n roetine. ’n Luiaard het nie ’n roetine nie.

Evagrius van Pontus het geskryf: “Wat luiheid genees, is volharding …… Besluit vir jouself oor ’n vasgestelde hoeveelheid werk elke dag en week, en moenie daarvan afwyk voordat jy dit voltooi het nie.”

Thomas Aquinas vertoon briljante insig as hy die teenpool van luiheid beskryf as loutere vreugde. Die vreugde om werk tot voltooiing te bring. Die vreugde van geloofsgroei, as ek my geestelike ritmes en dissiplines hou.

Die basiese geestelike kwessie vir luiaards is dat hulle verwag om vreugde met God te bereik sonder te veel moeite. Hulle neem aan dat ervaring van God iets spontaans is, sodra hulle in die “regte” charismatiese omgewing kom. Daarenteen beleef jy eers die Christelike vreugde as jy die pad stap van geestelike dissiplines en toewyding.

Luister wat sê die volgende skrifgedeeltes oor luiheid en acedia.

In Spreuke 6: 6 – 11 staan daar: “Gaan na die mier, luiaard, kyk na sy weë, en word wys.  Hy wat nie ’n aanvoerder, opsiener of heerser het nie, berei in die somer sy kos voor, versamel in die oestyd sy voedsel.  Hoe lank, luiaard,  gaan jy nog bly lê? Wanneer gaan jy opstaan uit jou slaap? ‘n Bietjie slaap, ’n bietjie insluimer, ’n bietjie hande vou om te rus; dan kom, soos ’n rondloper, jou armoede daar aan,  jou gebrek soos ’n skaamtelose man.”

In 2 Thessalonians 3: 11 – 12 staan daar: “ Want ons het gehoor dat sommige van julle onordelik optree, en nie wil werk nie, maar oral inmeng. Ons raai sulke mense aan, ja, deur die Here Jesus Christus spoor ons hulle aan, om hulle dagtaak kalm te verrig, en so hulle eie brood te verdien.”

Die gelykenis van die talente (Matteus 25:14-30; Lukas 19:11-25) stel voor dat diegene wat Jesus volg, die talente en gawes, wat ookal hulle gekry het, ten volle moet gebruik. Sou hulle dit nie gebruik nie, sal hulle soos die laaste slaaf met een talent veroordeel word.

Die teenpool van die doodsonde van luiheid of acedia is opgesluit in die volgende saligspreking in Mat 5:6 naamlik: “Gelukkig is dié wat honger en dors na geregtigheid, want hulle sal versadig word.” Om luiheid en acedia teen te werk, moet jy honger en dors om alles wat reg is te doen. Dan sal jou brood genoeg wees om daarvan versadig te word.

Die luidier in die Suid-Amerikaanse reënwoude is die simbool van luiheid. ’n Luidier in fisiese werk of in ons geestelike lewe mag ons nooit wees nie.   AMEN

(Ds. Paul Odendaal is leraar van die NG Kerk Adelaide.)

BRONNELYS:

Cook, Jeff V. Seven: The Deadly Sins and The Beattitudes. Zondervan. Kindle uitgawe.

Kevin, Vost. Sewe Doodsondes. Sophia Institute Press. Kindle uitgawe.

Cunningham, Lawrence S. The Seven Deadly Sins: A Visitor’s Guide. Gegroet Mary Press. Kindle uitgawe.

Arlen, Rob. Spiritual Growth: Seven Deadly Sins – Understanding their origins and how you can turn vices into virtues. Christian, Book 1. Unknown. Kindle Edition.

Tilby, Angela. The Seven Deadly Sins: Their origin in the spiritual teaching of Evagrius the Hermit. SPCK. Kindle Edition.

Bible Society of South Africa; Bible Society of South Africa. Die Bybel 2020-vertaling met Deuterokanonieke boeke (Afrikaans Edition) (p. 4088). Bybelgenootskap van Suid-Afrika. Kindle Edition

Jaloesie word afgeleer deur te treur

SKRIFLESING:  1 Samuel 8:7 en Mat 5: 4 en Psalm 16: 6

Skuil daar ’n Groenoog-monster in jou geestelike lewe?

Die essensie van afguns of jaloesie is om die goeie lewe wat God my gegee het te verwerp en obsessief te wees oor wat God vir iemand anders gee.

“Jaloesie of afguns het die vermoë om my hart en verstand af te lei van die daaglikse brood wat God elke oggend in my hande sit, en my eerder te laat fokus op die gawes, status, talente en vreugdes wat God aan ander gee. Dit is nie net ’n verwerping van die goeie wat God aan my gegee het nie; dit is ’n begeerte om iemand te word wat ek nie is nie, nooit gemaak is om te wees nie, en dit nie sal geniet om te word as my jaloesie ooit sou slaag nie.” (JV Cook)

Thomas Aquinas beskryf afguns of jaloesie as hartseer (tristitia) oor die goed wat ’n ander besit en van God ontvang het.

Toe die volk in die beloofde land was, het hulle ’n Teokrasie gehad, wat beteken God is die alleen-Koning oor Israel. Maar die volk het gesien die omliggende volke het almal konings. Toe word hulle jaloers. Hulle wou ook soos die ander volke ’n koning hê. Hulle is gewaarsku dat konings maklik hulle magte misbruik en belasting vra. Die volk Israel het egter jaloers gebly en by Moses gemurmureer. Dan sê die Here in 1 Samuel 8: 7 vir Samuel:  “Luister na die volk in alles wat hulle vir jou sê, want dit is nie jou wat hulle verwerp het nie, maar My het hulle verwerp om oor hulle koning te wees.”

Dit is ’n uitstekende voorbeeld in die Ou Testament waar ’n hele volk jaloers is op iets wat ander volke het. In dié geval wou hulle ’n koning kry. Hulle eerste koning is Saul, wat later opgevolg is deur Dawid en Salomo en vele ander. Die meeste van Israel se konings was nie Godvresend nie en het die volk verkeerd gelei. Die volk het later hulle identiteit verloor. Die Ryk het in twee geskeur en die volk het selfs in ballingskap gegaan omdat die aardse konings hulle verkeerd gelei het.

Dink aan die eerste koning van Israel, wat jaloers was op die opgang wat Dawid gemaak het as die toekomstige koning van Israel. Hy het met sy hele weermag  vir Dawid agtervolg. Baie van koning Dawid se Psalms wat hy geskryf het, het hy geskryf in sy benoudheid toe hy vir Saul se jaloesie gevlug het.

Dink terug, aan die begin van die skepping was Eva jaloers op God. Sy wou soos God wees. So het die duiwel haar versoek. Sy het geëet en ook vir haar man Adam gegee en hy het geëet. Hulle jaloesie het veroorsaak dat hulle uit die Paradys verban is. Die hele skepping en mensdom het toe in sonde en gebrokenheid verval, as gevolg van die afguns wat Eva en Adam openbaar het teenoor God.

Jakob was op Esau se geboortereg jaloers. Daarom steel hy dit deur hom te verlei vir ’n pot lensiesop. Dan bedrieg hy ook sy pa om die eersgeborene se reg te kry.  Oor sy jaloesie word hy ook uitgeban en moes hy vlug vir die toorn van Esau.   

Dieselfde jaloesie veroorsaak dat Rusland die Oekraïne binnegeval het en die oorlog duur nou al meer as 90 dae. Vladimir Putin wil die Oekraïne inpalm vir sy siek ideologiese filosofie en vir die ekonomiese voordeel wat dit vir Rusland inhou. Jaloersheid veroorsaak altyd oorloë.

“Afguns is ’n dodelike sonde omdat dit ons inspireer om vir God te sê: “Die lewe wat U vir my gegee het, is net nie goed genoeg nie.” (JV Cook)

Sokrates het afguns “die kanker van die siel” genoem. Dit is die enigste dodelike sonde wat niks anders as pyn bied nie.

In die gelykenis van die boer wat vir hom werkers gehuur het om in sy wingerd te werk, kan ’n mens duidelik die jaloesie raak lees. Die boer het vroegoggend vir hom werkers gekry. Na ’n paar uur nog werkers. Later het hy nog werkers gehuur. Die laaste werkers het hy kort voor uitvaltyd gehuur. Toe dit uitvaltyd is, het hy almal dieselfde dagloon betaal. Die wat eerste begin werk het, was toe jaloers op die wat later begin werk het en dieselfde dagloon gekry het. Die boer was vrygewig en wou gehad het almal moet versorg wees. Hulle was nie bly oor die boer se vrygewigheid nie. Die boer het toe in Mat 20: 14 – 16 gesê: “ ‘Neem wat joune is en gaan. Ek verkies om vir hierdie laaste een dieselfde te gee as vir jou. Mag ek nie met my goed maak wat ek wil nie? Of is jy afgunstig omdat ek goed is?’ So sal die laastes eerste wees, en die eerstes laaste.”

So is ons ook dikwels jaloers as die Here ander mense meer seën as vir ons.

Nie lank nadat Jesus die storie van die werkers in die wingerd vertel het nie, het die ma van twee van Jesus se dissipels met hom kom praat. Haar versoek was in Mat 20: 20 en verder as volg: “ Toe het die moeder van die seuns van Sebedeus met haar seuns na Hom gekom. Sy het gekniel om Hom iets te vra. Hy het vir haar gevra: ‘Wat wil jy dan hê?’ Sy antwoord Hom: ‘Beveel dat in u koninkryk hierdie twee seuns van my, een aan u regterhand en een aan u linkerhand, sal sit.’” Kan ’n mens glo dat iemand so arrogant en jaloers is om die beste plekke te kry! Dit is as’t ware nepotisme wat hier kop uitsteek.

Onder die sewe doodsondes beklee jaloersheid of afgunstigheid, ’n unieke posisie: dit is die enigste sonde wat nooit genotvol is nie. (Untangling Envy, p36).

“Wanneer ons nederig is, erken ons ons plek in die hiërargie van God se heelal. Ons besluit nie wie watter spesifieke gawes, talente, vaardighede, deugde, prestasies of suksesse ontvang nie.” (V Kevin)

As jy bid vir die persoon op wie jy jaloers is en vir die Here dank vir die seën wat Hy uitgestort het op die persoon, sal jy ervaar dat jy jou afguns en jaloesie kan teenwerk. Miskien is die mees praktiese teenmiddel teen afguns “grootheid van hart”. Grootheid van hart is ’n teenmiddel teen afguns en jaloesie.

Die beste manier om jaloesie te beveg is om nie na mense te kyk wat meer as jy het nie, maar na mense wat minder as jy het. Die mense wat minder as jy het, is by verre meer as hulle wat meer as jy ontvang het. Daarom, deur te treur oor dié wat minder as jy het, word jy genees van jaloesie. Daarom is die tweede saligspreking in Mat 5:4 as volg: “Gelukkig is dié wat treur, want hulle sal vertroos word.” Oscar Wilde het geskryf: “Where there is sorrow there is holy ground.” Daar waar daar getreur word oor ander, verskuif die fokus weg van jou jaloerse gedagtes na die een wat minder as jy het. Dan word jy genees van afguns en jaloesie.

Waarmee ek my altyd vertroos om nie jaloers te raak nie, is die pragtige woorde van Psalm 16: 6 wat so lui: “Die meetsnoere het vir my in lieflike plekke geval,  ja, my erfenis is vir my mooi.”

Wat kan ’n mens meer vra. Dan is daar mos nie plek vir jaloesie en afguns nie.  AMEN

(Ds. Paul Odendaal is leraar van die NG Kerk Adelaide.)

BRONNELYS

Cook, Jeff V. Seven: The Deadly Sins and The Beattitudes. Zondervan. Kindle Edition.

Socrates (469-399 BC), in Stobaeus, Greek Anthology III.38.48.

Kevin, Vost. Sewe Doodsondes. Sophia Institute Press. Kindle uitgawe.

Cunningham, Lawrence S.. The Seven Deadly Sins: A Visitor’s Guide. Ave Maria Press. Kindle uitgawe.

Crusius, J and Mussweiler,T.  Untangling Envy

Arlen, Rob. Spiritual Growth: Seven Deadly Sins – Understanding their origins and how you can turn vices into virtues. Christian, Book 1. Unknown. Kindle Edition.

Oscar Wilde, De Profundis (1905; repr., Mineola, N.Y.: Dover, 1997), 38.

Cook, Jeff V.. Seven: The Deadly Sins and The Beattitudes. Zondervan. Kindle Edition.

Bible Society of South Africa; Bible Society of South Africa. Die Bybel 2020-vertaling met Deuterokanonieke boeke (Afrikaans Edition). Bybelgenootskap van Suid-Afrika. Kindle Edition.

Hoogmoed word oorwin deur arm van gees te word

SKRIFLESING:  Daniël 3 en Mat 5: 3

Die storie word vertel van ’n man wat ’n droom gehad het waarin ’n engel vir hom twee deure gewys het. Op die een deur het gestaan HEL en op die ander deur HEMEL. Nuuskierig wou die man weet hoe lyk dit in elkeen van hierdie vertrekke. Die  man het heel eerste na die deur gegaan wat die Hel was. Die deuropening was ook baie breed, want daar gaan baie mense in. Binne sien hy ’n skokkende ongelukkige gesig. Uitgeteerde mense het om vure gesit met drie-poot potte, waarin daar heerlike sop was. In hulle hande was daar baie lang lepels wat nie hulle monde kon bykom nie. Die lepels was ook swaar en lomp. Al die kos het op die grond beland. Almal in die vertrek was brandmaer en uitgeteer, want hulle kon nie hulle kos na hulle mond bring nie.  Diegene in die hel kon nooit eet van die smaaklike sop in die drie-poot potte nie. Die engel het verduidelik dat die mense in die hel lang ure spandeer het om hulself te voed, maar keer op keer misluk het. Dit was ’n marteling. Hierdie mense het geen hoop gehad nie.

Hy draai toe om en maak die deur ongemerk toe. Hy gaan toe na die deur waarop geskryf gestaan is: HEMEL. Dit was maar ’n baie nou deur. Jy kom met moeite daar in. Weer het hy mense gesien wat sit by dieselfde drie-poot potte, ook met heerlike sop daarin. Ook was daar die vreeslike lang en swaar lepels wat nie by jou mond kon uitkom nie. Maar in hierdie kamer was daar ’n vreugde anders as enigiets wat die man nog ooit gesien het. Hy en die engel was vasgevang in die lag. Daar is selfs gesing en vir lang ure is daar gevier terwyl die sop voor hulle gestaan en kook het. Die hemel is gevul met vreugde en die hel was ’n tronk van ellende. Toe hy na die engel kyk, het die dromer gevra waarom diegene in die hemel gelukkig was terwyl diegene in die hel dit nie was nie. “Diegene in die hemel het geleer om mekaar te voed, deur die lepel in die ander se mond te sit, ” het die engel gesê.

Die koninkryk van die hemel is altyd diens wat na ander gebuig is. Die gesindheid van die hel is dat alles net vir my bestaan, en as’t ware ingebuig is na my ​​– om my te dien, my te bevoordeel – omdat ek kwansuis so betekenisvol is. Dit noem ons hoogmoed.

John Milton se klassieke “Paradise Lost” begin met Satan wat uit die hemel, uit die teenwoordigheid van die Here, in ’n donker wêreld val. Terwyl hy rondkyk, bevestig hy sy teenwoordigheid deur te sê: “Dit is beter om in die hel te heers as om in die hemel te dien.”

“Hoe het die Christelike tradisie daarby uitgekom om hoogmoed so negatief te beskou? Waarom het Lucifer—die engeldraer van Lig—die paradigmatiese figuur van hoogmoed geword? Sekerlik, ’n deel van die antwoord is te vinde in die feit dat die hoogmoedige persoon totaal toegewyd is aan die self, of, om dit anders te stel, die hoogmoedige persoon staan buite die gemeenskap van ander, totaal aangewese op die self. Daardie totale vertroue in die self is perfek vasgevang in Lucifer se kreet van ‘non serviam!’—‘Ek sal nie dien nie!’” (LS Cunningham)

Hoogmoed is om altyd op te eis wat sogenaamd joune is. Dit is ’n inwaartse sieklike gekeerdheid na jouself en jou eie trots. Hoogmoed is die natuurlike liefde vir myself en ’n minagting vir ander. Beheptheid met die “self” is die uitstaande kenmerk van ’n disintegrerende siel. Ons maak van onsself eintlik ons eie god.

Soos die kindersprokie met die woorde: “Spieël, spieël aan die muur, wie is die mooiste in die land?” In eenvoudigste terme is hoogmoed die sonde van ’n persoon wat glo dat hy/sy beter is as ander mense op alle denkbare maniere.

Hoogmoed lei ons altyd in isolasie, want ’n mens kan nie liefhê as jy alleen is nie. ’n Liefdelose lewe is ’n lewe van hel. Jesus het die hel dikwels gekenmerk as ’n plek van alleenheid. En alleenheid is die teenpool van die koninkryk van die hemele.

Net soos ’n klein dosis gif ’n rot sal doodmaak omdat knaagdiere nie kan opgooi nie, so sal ’n klein giftige geloof in my eie “ek” en trots ook my menslike siel doodmaak. Hoogmoed maak ons alleen (ons het niemand nodig nie) en ons is nie gemaak om alleen te wees nie.

Vir Jesus gaan die koninkryk van die hemel altyd daaroor dat mense bymekaar moet kom. Daarom bely ons: “Ek glo in die gemeenskap van gelowiges.” Ons het mekaar nodig.

Jeff Cooke skryf aangrypend: “The life of heaven focuses on the good of others. It picks up the spoon not to fill its own belly but to offer a bite to the other starving stomachs in the room. This is the best life possible because it is the very type of life that is going on within God. The Father gives us his Son. The Son gives us his life. The Spirit gives us understanding of all that is true and praiseworthy. This reckless self-giving is the activity of heaven.”

Die Bybel is vol voorbeelde van die doodsonde van hoogmoed. Die beste voorbeeld vind ’n mens in Daniël 3 van koning Nebukadnesar van Babilonië wat vir hom homself ’n beeld van goud gemaak het met die volgende mates, naamlik 27 meter in lengte en 2,7 meter in breedte. Die hele koninkryk moes voor die beeld buig. Hy het aan narcisme, ’n verhewe hoogmoed en selfliefde gelei. Hy het na die hele stad Babilon met al sy briljante bouwerk gekyk en vir homself gesê, dit is sy werk. Nebukadnesar het toe ’n aaklige droom gekry. Daniël het die droom vir hom uitgelê. Nebukadnesar het ’n geestelike ineenstorting gekry waarin hy voor God verneder is. Hy het onder andere soos ’n dier geword en gras geëet, sodat hy hom moes bekeer van sy hoogmoed.

Ons sal maklik sê: “Maar ek is nie hoogmoedig nie”. Maar elkeen van ons het ’n stukkie hoogmoed in ons. Dikwels kan ons dagdroom van iemand wat ons graag wil wees, sodat die ander mense ons kan bewonder. Dikwels is ons selfbeeld gekoppel aan hoeveel “Likes” ek op sosiale media kry. Ek kan oor my plaas uitkyk en soos Nebukadnesar spog dat dit alles my werk, my koninkryk, is. Ek kan maklik hoogmoedig raak oor my besittings, my status, my geld, my geleerdheid, my kinders, my kleinkinders of oor die leer van die lewe wat ek self uitgeklim het en waarvan ek ’n sukses gemaak het.

Jesus het ons geleer dat daar geen deug of beloning is om vrome dade te verrig om deur ander gesien te word nie. Dit is soos om vir armes te gee en op die trompet te blaas dat almal kan sien hoe vroom jy is. Dit is hoogmoedig. (Matteus 6:2)

Jesus het gewaarsku oor die verleiding van begeerte om spesiale erkenning te soek. Lukas skryf van Jesus by ’n bruilofsfees en let op die gejaag van die mense na die mees gesogte plekke. (Luk. 14:8–11).

Om van die hoogmoed van die Fariseërs en die skrifgeleerdes in Jesus se tyd nie eers te praat nie. Hulle het neergekyk op die siekes, die armes, die sondaars en die mense wat in erge sonde verval het. Jesus het die Fariseërs en skrifgeleerdes beskryf as witgepleisterde grafte. As ons ook enigsins neerkyk op enige persoon, maak ons ons ook aan die doodsonde van hoogmoed skuldig.

En dan die ander teenpool is die voorbeeld van Christus se eie nederigheid voor God en mense. Jesus het met alle mense gemeng en was ’n vriend van die tollenaars en sondaars. Jesus het hom so gemeng met die sondaars en laer stand, dat hulle Hom genoem het ’n “vraat” en “’n wynsuiper.” Hy het Sy dissipels se voete gewas deur die gedaante van ’n slaaf aan te neem.

 Die persoon wat deur ydelheid versoek word, is altyd kwesbaar vir teleurstelling as hulle die eer wat hulle gesoek het, nie verkry het nie.

Vir Evagrius (die monnik wat die doodsondes gelys het) is hoogmoed die mees voor die hand liggende gevolg van ydelheid, en die gevaarlikste versoeking van almal, aangesien dit die siel van God skei. Daarom moet ons oë altyd op God gerig wees. Ons moet as’t ware in God tot ruste kom, dan eers sal ons hoogmoed oorkom.

Daar is ’n verskil tussen “hoogmoed” en “trots.”  Jy kan trots wees op jou werk. Jy kan trots wees op jou kinders. Jy kan trots wees op wat jy bereik het in die lewe. Maar hoogmoed en ydelheid is as jy op ander mense neersien en van hulle minder dink as jouself.

Die teenoorgestelde van trots is nederigheid. “Nederigheid is die aantreklikste van deugde. Om nederig te wees, is om te verstaan dat ’n mens nie heeltemal selfversorgend is nie, dat jy afhanklik is van die aanmoediging van ander en van hul liefde en dat jy in staat is om dankbaar te wees. Inderdaad, die wonderlikste gevolg van nederigheid is dankbaarheid. Om nie dankbaar te kan wees nie, is ’n gepaste beskrywing van die een wat hoogmoedig is. Eenvoudig gestel, die hoogmoedige persoon is ’n ongelowige.” (LS Cunningham)

“Soms is dit nie ’n vloek om te weet dat jy arm en leeg is nie. Soms is dit ’n seën. Die Saligsprekinge begin juis hier. Jesus het nie die uitnodiging aan sy gehoor begin met ’n boodskap om ‘vol’ te maak nie”. Jesus het eerder diegene wat arm en leeg was op die mees betekenisvolle manier denkbaar bevestig: “Gelukkig is die armes van gees, want aan hulle behoort die koninkryk van die hemele.” (Mat 5: 3) Dit was nie ’n aanmoediging om arm van gees te word nie; dit was gerig aan diegene wat reeds arm van gees was, wat hulle tot die hoogste status moontlik verhef het.” (JF Cook)

Ek het een keer met ’n swart manlike psigiatriese pasiënt (hy was groot en sterk gebou) in St Marks in Oos-London gesels. Hy het gesê nou verstaan hy wat dit beteken “om arm van gees te wees.” Dit is om leeg te wees en net na God te kyk vir hulp. Dit is om afhanklik te wees van die aanmoediging van ander pasiënte.

Soos Eugene Petersen Mat 5: 3 dit vertaal:  “You’re blessed when you’re at the end of your rope. With less of you there is more of God and his rule.”

Teenoor hoogmoed en ydelheid, staan ’n diep afhanklikheid van God en van ander mense. Arm van gees staan teenoor ydelheid van gees!                AMEN

(Ds. Paul Odendaal is leraar van die NG Kerk Adelaide.)

BRONNELYS

Cook, Jeff V. Seven: The Deadly Sins and The Beattitudes. Zondervan. Kindle Edition.

John Milton’s classic Paradise Lost begins Cook, Jeff V. Seven: The Deadly Sins and The Beatitudes. Zondervan. Kindle Edition.

Tilby, Angela. The Seven Deadly Sins: Their origin in the spiritual teaching of Evagrius the Hermit. SPCK. Kindle Edition.

Arlen, Rob. Spiritual Growth: Seven Deadly Sins – Understanding their origins and how you can turn vices into virtues (seven deadly sins, envy, procrastination, anger … mindfulness, pride, Christian, Book 1). Unknown. Kindle Edition.

Cunningham, Lawrence S.. The Seven Deadly Sins: A Visitor’s Guide. Ave Maria Press. Kindle Edition.

Kevin, Vost. Seven Deadly Sins (Kindle Location 1723). Sophia Institute Press. Kindle Edition.

Bible Society of South Africa; Bible Society of South Africa. Die Bybel 2020-vertaling met Deuterokanonieke boeke (Afrikaans Edition). Bybelgenootskap van Suid-Afrika. Kindle Edition.”

Peterson, Eugene H.. The Message: The Bible in Contemporary Language. The Navigators. Kindle Edition.”  

NIE  RUIMTEVLUG NIE, MAAR TROONBESTYGING

SKRIFLESING:  Handelinge: 1: 6 – 14

Die Hemelvaart is die perfekte kerklike feesdag, want die wêreld kon dit nog nie steel nie. Die wêreld het Kersfees gesteel, sodat gelowig en ongelowig dit vier met kersbome, kersvaders, liggies, geskenke en so meer. Die wêreld het Goeie Vrydag gesteel met “hot cross buns.” Paasfees is gesteel met paaseiers wat gesoek word. Hemelvaart is die enigste kerklike feesdag wat nie ’n kommersiële konnotasie het nie.

Hemelvaart was voor 1994 ’n amptelike vakansiedag. Na 1994 het Hemelvaart sy plek verloor as vakansiedag. Dit is die stiefkind van die kerklike vakansiedae.

Nogtans moet ons nie die belangrikheid van Hemelvaart vergeet nie. Hemelvaart is nie ’n ruimtevaart nie, maar die troonbestyging van die Here Jesus Christus. Hy sit nou aan die regterkant van die Vader.

Die Hoëpriester was verantwoordelik vir die organisering om die offerdiere te offer. Hy het altyd GESTAAN as hy sy werk doen. Jesus Christus was die allerhoogste Hoëpriester wat self Sy lewe geoffer het, om ons sonde weg te neem. Omdat Hy Sy werk klaar gedoen het, kon Hy opvaar na die hemel en gaan SIT aan die regterkant van die Vader. Let op Jesus STAAN nie meer nie, Hy SIT nou, Sy werk is afgehandel (Ted Olsen).

Wanneer Jesus aan die regterhand van die Vader gaan sit, is dit die eerste keer dat menslike vlees, die stof van die aarde, op die troon van God is, so is die Hemelvaart van Jesus na die troon ook die hemelvaart van die mensdom na die troon (Ted Olsen). Onthou, Jesus het ook ’n menslike natuur gehad. Juis die menslike natuur van Christus het opgevaar na die hemel.

Die Hemelvaart is die oomblik wanneer die Koning terugkeer om te regeer. Vir ons het dit soos ’n vertrek gelyk. Vir Jesus was dit ’n terugkeer na Sy Vader. Daarom is die Hemelvaart nie ’n treurige geleentheid nie. Nee, dit is ’n fees, want Jesus Christus keer terug na Sy troon, om oor ons te regeer. Hy het sy taak op aarde volbring en daarom keer die Koning triomfantelik terug na Sy troon. Dit is die oomblik wanneer die Koning terugkeer om te regeer. Vir ons het dit soos ’n vertrek gelyk. Vir Jesus was dit ’n terugkeer na sy Vader.

Daarom is die vir ons ’n blye dag, want Jesus het teruggegaan om as Koning oor ons te regeer. ’n Koning lei, beskerm en waak oor Sy onderdane. ’n Koning dra Sy onderdane op die hande. ’n Koning bevorder sy Koninkryk en bevorder die regspraak tussen mense.

Om die hemelvaart van Jesus as nie belangrik te beskou nie, bring ons by ’n wesenlike gevaar van ons geloof, naamlik dat ons kan dink dat Jesus se werk op aarde na Sy opstanding, afgehandel is. Die Apostoliese geloofsbelydenis praat hoofsaaklik in die verlede tyd, maar as dit kom by die artikel oor die hemelvaart, staan daar: “ … en sit aan die regterhand van God, die almagtige Vader, van waar Hy sal kom om te oordeel, dié wat nog lewe en dié wat reeds gesterf het”. Hierdie artikel praat in die teenwoordige tyd. Dit is ’n artikel wat vir ons stel wat Jesus nou doen, en nog gaan doen. Dit is ’n artikel wat bely dat Jesus aan die regterhand van Sy Vader sit om te heers oor die kerk en die wêreld. Daarom dien ons die lewende Heer wat ook nou by ons is en ons beskerm as Koning. Hy is tot vandag toe nog ons Koning.

Die vraag kan gevra word of Jesus nie weg is met Sy Hemelvaart nie.

Dan moet ons onthou die Here Jesus het twee nature, naamlik ’n Goddelike natuur en ’n vleeslike natuur. Dit is dié tyd waarvan Calvyn gesê het, waarin Christus “op ’n manier afwesig is en op ’n manier ook weer teenwoordig is”. Na Sy vleeslike natuur het Jesus opgevaar na die hemel. Na Sy Goddelike natuur is Jesus nog steeds by ons. Sou Jesus nie opgevaar het na die hemel nie, sou Jesus nie by alle mense gelyk op verskillende plekke kon wees nie. Sou Jesus nog in Sy vlees by ons wees en in Jerusalem wees, sou triljoene mense Hom wou besoek. Daar sou soveel bote en vliegtuie en treine en rye mense wees dat dit onmoontlik sou wees om enigsins ooit by Hom uit te kom. Daarom is Jesus in Sy Goddelike natuur nog steeds by ons, om elke dag en te alle tye by almal te wees. Daarom kry ons die versekering van Jesus in Mat 28: 20 – “ En kyk, Ek is met julle al die dae, tot aan die voleinding van die tyd.”

Daarom is die tyd na Jesus se hemelvaart nie ’n “alleentyd” of ’n “verlate tyd” nie. Ons het God nader aan ons as in die Ou Testament. Jesus is in Sy Godheid by ons, verder het ons die Woord en die Heilige Gees. Daarom is ’n persoonlike intieme verhouding met die Here Jesus moontlik.

Die hemelvaart is vol hoop en moontlikhede omdat ons leef ná die eerste koms van Jesus.  Ons leef as’t ware in die tussentyd, tussen Jesus se Hemelvaart en Sy Wederkoms.  Dit is ’n tyd van wag, van lyding, van vervolging en van onderwerping aan ’n sinlose bestaan (Rom 8:20 – 22) – omdat ons nog uitsien na die tweede koms (Wederkoms) van Christus.

Die hemelvaart is die punt waarop jy verheerlik word omdat Christus verheerlik is met die Hemelvaart. Net soos die Kruis ’n geskenk vir ons en vir die wêreld was, net soos die Opstanding ’n geskenk vir ons en vir die wêreld was, net soos Pinkster ’n geskenk vir ons en vir die wêreld was, is die Hemelvaart ’n geskenk vir ons en vir die wêreld (Ted Olsen). Deur Christus se troonbestyging is ons nou ook koningskinders van God.

Die Hemelvaart sê ook vir ons God is in beheer. Al lyk dit asof die wêreld buite beheer is, Jesus sit op die troon. Hy het die troon bestyg. Hy regeer as Koning. Die tyd na die Hemelvaart is die tyd van die kerk; dit is ook die eindtyd. Dit is die tyd waarin God in Sy geduld die kerk in die wêreld instuur om aan die wêreld  die boodskap van die evangelie te bring. In Woord en daad moet die Evangelie gebring word. Daarom kan ons hierdie tyd die tyd van die Woord en Gees noem. Ons leef in die missionale tyd, waarin die kerk moet uitreik na die wêreld.     

Met hemelvaart kom gee die Here vir die kerk werk om te doen. Hiermee moet ons elke dag besig wees.                                                     AMEN

(Ds. Paul Odendaal is leraar van die NG Kerk Adelaide.)

BRONNELYS:

F.W. Boreham, A Bunch of Everlasting (Reprint Wentworth Press, 2019) p. 66

Marva J. Dawn and Eugene H. Peterson, The Unnecessary Pastor: Rediscovering the Call (Eerdmans, 2000), p. 140

Patrick Schreiner, The Ascension of Christ (Lexham Press, 2020), p 74-75

Ted Olsen is Editorial Director for Christianity Today and a member of Church of the Savior, an Anglican congregation in Wheaton, Illinois.

Burger, Coenie. 2011 Waar is Jesus nou? CUM

Wettiese godsdiens (water) verander in genade (wyn).

SKRIFLESING:  Johannes 2: 1 – 12

Die reuse-vlagpaal met die Suid-Afrikaanse vlag daarop vir R22 000 000 het die Suid-Afrikaners woedend. ’n Vlag is nie broodnodig nie. Daar is soveel honger mense en soveel slaggate op Suid-Afrikaanse paaie. Gebruik die geld liewers beter, word daar geëis.  

Jesus se eerste wonderwerk is om water in wyn te verander. Kon die Here nie ’n meer noodsaaklike, broodnodige wonderwerk verrig het nie? Kon Hy nie klippe in brood verander vir die armes nie? Waarom dan nou water in wyn, wat mense kan dronk maak op ’n huweliksonthaal? En het jy opgelet hoeveel wyn Jesus uit water maak? Ses klipkanne, wat elkeen tussen 90 en 100 liter water hou. Dit is meer as ’n halwe ton wyn! Is dit nou nie uitspattig baie nie? Is die versoeking om dronk te word, nie groter nie?

Maar agter hierdie wonderwerk sit daar ongelooflik wonderlike teologiese betekenisse. Hierdie wonderverhaal het soveel bevrydende teologie. Dit het verskillende invalshoeke, hoe om dit reg te verstaan.

Voor ons by die invalshoeke kom, so ’n kort verduideliking van die Joodse huweliksluitings. Die huwelik het gewoonlik ’n paar dae geduur en die lengte is ook bepaal deur die welvaart van die bruidegom.

Die bruid het op haar bruilofsdag wit klere aangetrek, wat ryklik geborduur is. Sy is ook met juwele versier met ’n bruidsgordel om haar middel vasgemaak, haar gesig bedek met ’n sluier en ’n krans op haar kop. Die bruidegom, geklee in sy beste kleed en ’n mooi kopdoek op sy kop, het dan na die bruid se ouerhuis gegaan. Hy is vergesel deur sy vriende, deur musikante en sangers. As dit in die aand was, het hulle met fakkels gekom. Die bruidegom het sy bruid van haar ouers ontvang en hulle het haar afgegee met seëninge. Daarna het die bruidegom die hele partytjie terug begelei na sy eie huis of sy pa se huis. Daar is vrolik musiek gemaak en vriende en ander mense het aangesluit. Dan het die huweliksluiting plaasgevind by die bruidegom se huis of by sy pa se huis. Die aand, na die huweliksluiting, is die bruid en bruidegom – vergesel deur die bruid se ouers – na hulle huwelikskamer begelei. Die volgende oggend het die bruilof voortgegaan en die bruilof kon ’n hele week aanhou.

Die feit dat Maria baie besorgd was oor die wyn wat opgeraak het, is vermoedelik omdat dit ’n familietroue was en sy haar verantwoordelik gevoel het dat alles reg verloop. Daarom het sy haar uit radeloosheid na Jesus gewend om in te gryp. Dit gebeur ook in ons lewens dat ons ons in radeloosheid altyd wend na Jesus om ons te help.

Wat kan ons teologies leer uit hierdie eerste wonderteken wat Jesus verrig het? Dit bring ons by die vier invalshoeke.

Die eerste invalshoek is dat die waterkanne wat daar gestaan het, gebruik is vir die reinigingswette van die Jode. Daar was ’n magdom wette wat gegaan het rondom reiniging. Een daarvan was onder andere dat jou voete gewas moes word wanneer jy gaan aanlê om te eet. Die wette was verpligtend vir ’n goeie Jood om godsdienstig rein te wees. Die groot hoeveelheid water wat beskikbaar was, getuig van hoe swaar en beperkend die Joodse wette was op die Jode. Wanneer Jesus nou die water in wyn verander, kom maak Hy ’n einde aan die beperkende Joodse wette. Die water verander in wyn. ’n Wettiese godsdiens verander in ’n godsdiens van genade. Nie meer deur die nakoming van wette sal jy gered word nie. Nee, jy sal nou gered word deur die genade van die Here Jesus. Soos water in wyn verander, word wette verander in genade. Daarom is een van die genade-tekens van die Nagmaal ook die wyn. En Jesus se genade word in oormaat gegee. Jy kan sê dit word in tonnemaat gegee. Dit word oorvloedig gegee.

Die tweede invalshoek is dat die nuwe beter is as die oue. Die seremoniemeester was so onkant gevang deur die kwaliteit van die nuwe wyn dat hy vir die bruidegom gesê het in vers 10: “’n Mens sit eers die goeie wyn voor, en eers wanneer hulle begin dronk word, dié van swakker gehalte; maar jy het die goeie wyn tot nou teruggehou.” Die nuwe wyn is beter as die ou wyn. Die nuwe bedeling van genade is beter as die ou bedeling van wette. Die Nuwe Testament is beter as die Ou Testament.  Die Here Jesus het ’n nuwe kwaliteit van lewe kom stel. Jesus het gekom sodat ons lewe kan hê en dan lewenskwaliteit in oorvloed, volgens Johannes 10.

Die derde invalshoek is dat Jesus die blydskap kom verleng en verdiep. Wanneer die wyn by ’n Bybelse huwelik opraak, was dit ook vir die gaste ’n teken dat die huwelik nou verby is en dat hulle moet huis toe gaan. Om ’n onbekende rede het die wyn opgeraak by die huwelik in Kana.

Dorpies is stapsgewys ver van mekaar. Dit is vir die bruidegom ’n groot verleentheid dat die wyn op sy groot dag opgeraak het. Dit was ’n skande vir hom en sy familie. So voortydig moet die vreugde ophou. Dan kom verander die Here Jesus die water in wyn. Die bruilof kan aangaan. Die vreugde kan voortgaan. So het die Here Jesus ook gekom, sodat die verlossingsvreugde kan voortgaan. Die verlossing wat die Here aangebring het, is vreugde vir ons. Jesus het deernis met die situasie van die bruidegom. Hy wil die bruidegom uit sy verleentheid verlos en daarom verander Hy die water in wyn. Jesus bring herstel van vreugde. Nou kan die bruilofsfees voortgaan. Jesus het letterlik ’n skande in ’n seën verander.

Die vierde invalshoek is dat die Here deur die verandering van water in wyn, ’n nuwe gemeenskap van gelowiges vestig. Jesus se voorganger, Johannes die Doper, se boodskap was: “Bekering.” Johannes die Doper het ’n asketiese lewenstyl gevoer van geen wyn en genot. Baie sou dink dat Jesus alleen die mense nog verder in die woestyn sal inlei. Maar Jesus doen die teenoorgestelde. Hy skep ’n gemeenskap wat op ’n lawaaierige bruilof van die nuwe wyn drink. Daarom lei die Here ons nie die woestyn in nie, maar neem Hy ons na die kerk wat in die wêreld staan. Hy roep sy nuwe geloofsgemeenskap om nuwe wyn te wees vir die wêreld waarbinne die kerk staan. Baie van die apostels het Bybelboeke geskryf, maar die Here Jesus het sommer met Sy eerste wonderteken ’n vreugdevolle gemeenskap kom skep. Daarom wil Hy hê ons moet in gemeenskap met mekaar lewe – daarom het Jesus die kerk gestig.   

Baie gelowiges wil vandag, sonder die kerk en onafhanklik, hulle geloof leef. Maar wyn is nie gemaak om alleen te drink nie (so ontstaan alkoholisme maklik). Wyn is gemaak om saam met ander te drink. Geloof word nie alleen gevier nie, geloof word saam met ander gevier, rondom die nuwe wyn wat die Here Jesus gegee het.

Wat ook wonderlik is, is dat die Here Jesus, trou aan Sy geaardheid, hierdie eerste wonderteken nie in Jerusalem of Betlehem of Rome verrig nie, maar in ’n klein plattelandse gemeenskap soos Kana. In die hele verhaal is die Here Jesus op die agtergrond. Hy het net opdrag gegee dat die klipkanne vol water gemaak word en verder dat die hoofkelner daarvan moet proe. Daar is geen dramatiese ophef gemaak van die wonderwerk nie. Jesus bly as’t ware in die kombuis, in die agtergrond. Hy doen dit nie voor die gaste nie. Hy doen dit in beskeidenheid. Juis in Jesus se beskeidenheid blyk Sy groot krag.

Jesus het water in wyn verander. Ons kan bly wees dat die eerste wonderteken wyn uit water was. Jesus het gekom om vreugde en blydskap te bring. Sonder vreugde kan niemand sinvol leef nie. Jesus het deur die wyn, gemeenskap tussen mense geskep. Sonder sinvolle gemeenskap met ander mense, sal ons alleen in die woestyn van alleenheid ronddwaal. Wyn bring geselskap, vreugde en blydskap.

Jesus het water in wyn verander om genade te bring, sodat die geloofsgemeenskap se vreugde kan voortgaan. Hy kom herstel die vreugde van die bruilofsfees. So wil die Here ook my en jou lewe kom aanraak.                               AMEN

(Ds. Paul Odendaal is leraar van die NG Kerk Adelaide.)